Η Ορθόδοξη έννοια του αυτεξουσίου ως θεμέλιο της δημοκρατίας.

 Είναι γεγονός ότι ο Χριστιανισμός ενδυναμώνει και διευκολύνει τη διαδικασία εκδημοκρατισμού των κοινωνιών, εξευγενίζοντας και ανυψώνοντας την ελευθερία κάθε ατόμου.Το συμπέρασμα αυτό βρίσκει την ισχυρότερη και βαθύτερη ερμηνεία του στην Ελληνορθόδοξη παράδοση και το ήθος της Ρωμιοσύνης, με κεντρικό άξονα τη θεολογική έννοια του αυτεξουσίου.

Η ιστορική διαδρομή του ελληνικού έθνους απέδειξε ότι η Ορθοδοξία είναι μια σχολή πνευματικής και ηθικής ελευθερίας, από την οποία πηγάζει η απαίτηση για πολιτική και κοινωνική αυτοδιάθεση.

Στην Ορθόδοξη θεολογία, η έννοια του αυτεξουσίου (το έχειν εξουσίαν επί του εαυτού) είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τη δημιουργία του ανθρώπου κατ’ εικόνα Θεού.

Το αυτεξούσιο δεν είναι απλώς η ικανότητα να διαλέγει ο άνθρωπος μεταξύ δύο επιλογών, αλλά η θεόσδοτη δυνατότητα να επιλέγει την οδό της αγάπης και της αλήθειας.

Επειδή ο άνθρωπος είναι ελεύθερος να επιλέξει, η πράξη του έχει ηθική βαρύτητα και η ύπαρξή του αποκτά μοναδική αξία. Κάθε άτομο καθίσταται έτσι μοναδικό, υπεύθυνο, και αναντικατάστατο.

Ο Θεός βεβαίως σέβεται την ελευθερία του πλάσματός Του σε τέτοιο βαθμό, ώστε να μην επιβάλλει τη θέλησή Του, αλλά να προσκαλεί. Αυτή η θεολογική αρχή της μη-επιβολής είναι η ρίζα της αντι-απολυταρχικής στάσης του Χριστιανισμού.

Αυτή ακριβώς η αξία του ατόμου, που πηγάζει από το αυτεξούσιο, αποτελεί το ισχυρότερο θεμέλιο για τον εκδημοκρατισμό των κοινωνιών.

Ένας άνθρωπος με αυτεξούσιο δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως αντικείμενο ή μέσο στα χέρια της εξουσίας, όποια και αν είναι η μορφή της.

Η δημοκρατία είναι το πολίτευμα, που κατοχυρώνει την ισοτιμία και την ελευθερία της έκφρασης και της επιλογής για όλους τους πολίτες, μεταφράζοντας το πνευματικό αυτεξούσιο σε πολιτικό δικαίωμα.

Η Ρωμιοσύνη είναι το ιστορικό και πολιτισμικό χωνευτήρι στο οποίο η έννοια του αυτεξουσίου μεταστοιχειώθηκε από ατομική επιλογή σε κοινοτική ευθύνη και εθνική αυτοδιάθεση.

Κατά τη διάρκεια της Τουρκοκρατίας, η Ορθόδοξη Εκκλησία και οι ελληνικές κοινότητες ήταν οι φορείς που διατήρησαν την ικανότητα αυτοδιαχείρισης και αυτενέργειας (έκφραση του αυτεξουσίου).

Οι κοινότητες ασκούσαν μια μορφή πρωτο-δημοκρατικής διακυβέρνησης υπό τον Οικουμενικό Θρόνο (το Γένος), επιλέγοντας τους άρχοντές τους και διαχειριζόμενοι τα κοινά. Αυτό διατήρησε την κρίσιμη γνώση του πολιτικού ήθους και της συμμετοχής.

Η αντίσταση στον αφελληνισμό και στον εξισλαμισμό ήταν η κορυφαία πράξη πνευματικού αυτεξουσίου — η ελεύθερη επιλογή να παραμείνει κανείς πιστός στην ταυτότητά του.

Η Επανάσταση του 1821 υπήρξε η πολιτική ολοκλήρωση του αυτεξουσίου.

Ο αγώνας ήταν η συλλογική πράξη των Ελλήνων για να ανακτήσουν το κυριαρχικό τους δικαίωμα να ορίζουν τη μοίρα τους. Το σύνθημα Ελευθερία ή Θάνατος δεν ήταν μόνο πολιτική διακήρυξη, αλλά και θεολογική — η απόλυτη επιλογή ύπαρξης ως ελεύθεροι άνθρωποι, δηλαδή ως άνθρωποι με αυτεξούσιο.

Η Ρωμιοσύνη, συνεπώς, εξευγενίζει την ελευθερία, διδάσκοντας ότι το αυτεξούσιο δεν είναι άκρατη αυθαιρεσία (ατομικισμός), αλλά  η ελευθερία του να επιλέγεις το ηθικά ορθό και το συμφέρον του συνόλου.

Στην νεοελληνική πραγματικότητα, ο Χριστιανισμός ενισχύει τη δημοκρατία, προσφέροντας της το υποστηρικτικό ηθικό πλαίσιο.

Το αυτεξούσιο κατοχυρώνει την αξία του πολίτη, ενώ η Ρωμιοσύνη καθοδηγεί τη χρήση αυτής της ελευθερίας προς την κοινοτική ευθύνη, την φιλοπατρία και την αλληλεγγύη.

Το αποτέλεσμα είναι η απαίτηση για μια δημοκρατία του ήθους — ένα σύστημα όπου οι νόμοι βασίζονται στην ισονομία (την πολιτική έκφραση της ισότητας κατ’ εικόνα), και η λειτουργία του οποίου εξαρτάται από το υψηλό φρόνημα και την ελεύθερη, υπεύθυνη βούληση του Ρωμιού.

Χριστόδουλος Μολύβας